Cobra-coral é uma denominação comum a várias serpentes da família Elapidae, da tribo Calliophini, que podem ser subdivididas em dois grupos: corais do Velho Mundo e corais do Novo Mundo. Existem 16 espécies de corais do Velho Mundo, pertencentes aos gêneros Calliophis
, Hemibungarus
e Sinomicrurus
, e mais de 65 espécies de corais do Novo Mundo, incluídas nos gêneros Leptomicrurus
, Micruroides
, e Micrurus
. Estudos genéticos indicam que as linhagens mais basais de corais se encontram na Ásia, indicando que elas se originaram no Velho Mundo. No Brasil, podem ser conhecidas pelos nomes cobra-coral-venenosa, coral-venenosa, coral-verdadeira, ibiboboca, ibiboca e ibioca.
As cobras-corais não dão "bote" e apresentam hábitos fossoriais, vivendo em sua maior parte escondidas embaixo de troncos e folhagem. A dentição é do tipo proteróglifa, característica que certamente as diferem das falsas-corais, que apresentam dentição opistóglifa ou áglifa. Existe um antigo ditado para distinguir corais-verdadeiras de corais-falsas: Vermelho com amarelo perto, fique esperto. Vermelho com preto ligado, pode ficar sossegado
. O ditado está incorreto, dado que não existe um padrão de coloração exclusivo das corais-verdadeiras e muitas falsas-corais conseguem mimetizar perfeitamente um coral. A única forma de diferenciar os dois tipos de cobras é pela dentição.
Apresentam uma peçonha de baixo peso molecular que se espalha pelo organismo da vítima de forma muito rápida. A coral necessita ficar "grudada" para inocular a peçonha pelas pequenas presas. A cobra-coral é tão peçonhenta quanto uma naja. A sua peçonha é neurotóxica, ou seja, atinge o sistema nervoso, causando dormência na área da picada, problemas respiratórios (sobretudo no diafragma) e caimento das pálpebras, podendo levar uma pessoa adulta ao óbito em poucas horas. O tratamento é feito com o soro antielapídico
.
As corais são noturnas e vivem sob folhas, galhos, pedras, buracos ou dentro de troncos em decomposição. Para se defender, geralmente levantam a sua cauda, enganando o ameaçador com sua forte coloração. As atividades diurnas estão ligadas às buscas para reprodução e maior necessidade de aquecimento que as fêmeas grávidas apresentam. Após o acasalamento, a fêmea põe de 3 a 18 ovos, que em condições propícias abrem após 90 dias aproximadamente. Dada a capacidade de armazenar o esperma do macho, a fêmea pode realizar várias posturas antes de uma nova cópula.
Os acidentes ocorrem com pessoas que não tomam as devidas precauções ao transitar pelos locais que possuem serpentes. Ao se sentir acuada ou ser atacada, a cobra-coral rapidamente contra-ataca, por isso recomenda-se o uso de botas de borracha cano alto, calça comprida e luvas de couro, bem como evitar colocar a mão em buracos, fendas, etc. A pessoa acidentada deve ser levada imediatamente ao médico ou posto de saúde, procurando-se, se possível, capturar a cobra ainda viva. Deve-se evitar que a pessoa se locomova ou faça esforços, para que o veneno não se espalhe mais rápido no corpo. Deve-se também evitar técnicas como abrir a ferida para retirar o veneno, chupar o sangue, isolar a área atingida, fazer torniquetes, etc., sendo o soro a melhor opção.
Etimologia: Ibiboboca vem do nome de língua tupi da cobra, ybyboboka
, que etimologicamente significa fende-terra, pois "... Elas, no rojarem, fendem a terra à maneira de toupeiras..." (conforme José de Anchieta). O nome vem, portanto, de yby
, terra, e o verbo bobok
, fender.
Dieta: A dieta de Micrurus corallinus
(Merrem, 1820) em ambiente natural é especializada, compreendendo anfisbenídeos, gimnofiones, lagartos e colubrídeos. Em cativeiro, é reportada a utilização de alimentos congelados e recém-mortos. A rejeição a esses alimentos leva à indução dos mesmos, como um procedimento frequentemente utilizado em serpentes mantidas em cativeiro. Vários aspectos negativos já foram relatados, como estresse, regurgitação e maior ocorrência de doenças.
Espécies de corais do Velho Mundo: Gênero Calliophis
: Espécies:Calliophis beddomei
M.A. Smith, 1943Calliophis bibroni
(Jan, 1858)Calliophis bivirgatus
(F. Boie, 1827)Calliophis castoe
E.N. Smith, Ogale, Deepak & Giri, 2012Calliophis gracilis
Gray, 1835 –Calliophis haematoetron
E.N. Smith, Manamendra-Arachchi & Somweera, 2008Calliophis intestinalis
(Laurenti, 1768)Calliophis maculiceps
(Günther, 1858) Malásia, Vietnã, Camboja, LaosCalliophis melanurus
(Shaw, 1802) – Índia, Bangladesh, Sri LankaCalliophis nigrescens
(Günther, 1862) – Índia
Gênero Hemibungarus
: Espécies:Hemibungarus calligaster
(Wiegmann, 1835) - Filipinas
Gênero Sinomicrurus
: Espécies:Sinomicrurus hatori
(Takahashi, 1930) TaiwanSinomicrurus japonicus
(Günther, 1868) – RyūkyūSinomicrurus kelloggi
(Pope, 1928) – Kellogg´s coral snake Vietnã, Laos, ChinaSinomicrurus macclellandi
(J.T. Reinhardt, 1844) – Índia, Nepal, Myanmar, Tailândia, Vietnã, China, Ryūkyū, TaiwanSinomicrurus sauteri
(Steindachner, 1913) Taiwan
Espécies de corais do Novo Mundo: Gênero Leptomicrurus
: Leptomicrurus collaris
(Schlegel, 1837) – norte da América do SulLeptomicrurus collaris collaris
(Schlegel, 1837)Leptomicrurus collaris breviventris
(Roze & Bernal-Carlo, 1987)Leptomicrurus narduccii
(Jan, 1863) –Leptomicrurus narduccii narduccii
(Jan, 1863)Leptomicrurus narduccii melanotus
(W. Peters, 1881)
Gênero Micruroides
: Micruroides euryxanthus
(Kennicott, 1860) – Arizona e Sinaloa, no MéxicoMicruroides euryxanthus australis
Zweifel & Norris, 1955Micruroides euryxanthus euryxanthus
(Kennicott, 1860)Micruroides euryxanthus neglectus
Roze, 1967
Gênero Micrurus
: Micrurus alleni
K.P. Schmidt, 1936 – leste da Nicarágua, Costa Rica, e PanamáMicrurus alleni alleni
K.P. Schmidt, 1936Micrurus alleni richardi
Taylor, 1951Micrurus alleni yatesi
Taylor, 1954Micrurus altirostris
(Cope, 1860) Brasil, Uruguai, ArgentinaMicrurus ancoralis
(Jan, 1872) – Panamá, oeste da Colômbia, e oeste do EquadorMicrurus ancoralis ancoralis
(Jan, 1872)Micrurus ancoralis jani
K.P. Schmidt, 1936Micrurus annellatus
(W. Peters, 1871) – sudeste do Equador, leste do Peru, Bolívia, e oeste do BrasilMicrurus annellatus annellatus
(W. Peters, 1871)Micrurus annellatus balzanii
(Boulenger, 1898)Micrurus annellatus bolivianus
Roze, 1967Micrurus averyi
K.P. Schmidt, 1939Micrurus bernadi
(Cope, 1887) - MéxicoMicrurus bocourti
(Jan, 1872) - oeste do Equador e norte da ColômbiaMicrurus bogerti
Roze, 1967 - OaxacaMicrurus browni
K.P. Schmidt & H.M. Smith, 1943 – Quintana Roo e HondurasMicrurus browni browni
K.P. Schmidt & H.M. Smith, 1943Micrurus browni importunus
Roze, 1967Micrurus browni taylori
K.P. Schmidt & H.M. Smith, 1943Micrurus camilae
Renjifo & Lundberg, 2003 ColômbiaMicrurus catamayensis
Roze, 1989 – EquadorMicrurus clarki
K.P. Schmidt, 1936 – Costa Rica e ColômbiaMicrurus corallinus
(Merrem, 1820)Micrurus decoratus
(Jan, 1858)Micrurus diana
Roze, 1983Micrurus diastema
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus diastema aglaeope
(Cope, 1859)Micrurus diastema alienus
(F. Werner, 1903)Micrurus diastema affinis
(Jan, 1858)Micrurus diastema apiatus
(Jan, 1858)Micrurus diastema diastema
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus diastema macdougalli
Roze, 1967Micrurus diastema sapperi
(F. Werner, 1903)Micrurus dissoleucus
(Cope, 1860)Micrurus dissoleucus dissoleucus
(Cope, 1860)Micrurus dissoleucus dunni
Barbour, 1923Micrurus dissoleucus melanogenys
(Cope, 1860)Micrurus dissoleucus meridensis
Roze, 1989Micrurus dissoleucus nigrirostris
K.P. Schmidt, 1955Micrurus distans
(Kennicott, 1860)Micrurus distans distans
(Kennicott, 1860)Micrurus distans michoacanensis
(Dugės, 1891)Micrurus distans oliveri
Roze, 1967Micrurus distans zweifeli
Roze, 1967Micrurus dumerilii
(Jan, 1858)Micrurus dumerilii antioquiensis
K.P. Schmidt, 1936Micrurus dumerilii carinicaudus
K.P. Schmidt, 1936Micrurus dumerilii colombianus
(Griffin, 1916)Micrurus dumerilii dumerilii
(Jan, 1858)Micrurus dumerilii transandinus
K.P. Schmidt, 1936Micrurus dumerilii venezuelensis
Roze, 1989Micrurus elegans
(Jan, 1858)Micrurus elegans elegans
(Jan, 1858)Micrurus elegans veraepacis
K.P. Schmidt, 1933Micrurus ephippifer
(Cope, 1886)Micrurus ephippifer ephippifer
(Cope, 1886)Micrurus ephippifer zapotecus
Roze, 1989Micrurus filiformis
(Günther, 1859)Micrurus filiformis filiformis
(Günther, 1859)Micrurus filiformis subtilis
Roze, 1967Micrurus frontalis
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854) – do Brasil ao nordeste da ArgentinaMicrurus frontalis brasiliensis
Roze, 1967Micrurus frontalis frontalis
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus frontalis mesopotamicus
Barrio & Miranda 1967Micrurus frontifasciatus
(F. Werner, 1927) – Bolivian coral snakeMicrurus fulvius
(Linnaeus, 1766) – leste dos Estados UnidosMicrurus hemprichii
(Jan, 1858)Micrurus hemprichii hemprichii
(Jan, 1858)Micrurus hemprichii ortoni
K.P. Schmidt, 1953Micrurus hemprichii rondonianus
Roze & da Silva, 1990Micrurus hippocrepis
(W. Peters, 1862)Micrurus ibiboboca
(Merrem, 1820)Micrurus isozonus
(Cope, 1860)Micrurus langsdorffi
(Wagler, 1824) –Micrurus langsdorffi langsdorffi
(Wagler, 1824)Micrurus langsdorffi ornatissimus
(Jan, 1858)Micrurus laticollaris
(W. Peters, 1870)Micrurus laticollaris laticollaris
(W. Peters, 1870)Micrurus laticollaris maculirostris
Roze, 1967Micrurus latifasciatus
K.P. Schmidt, 1933Micrurus lemniscatus
(Linnaeus, 1758)Micrurus lemniscatus carvalhoi
Roze, 1967Micrurus lemniscatus diutius
Burger, 1955Micrurus lemniscatus frontifasciatus
(F. Werner, 1927)Micrurus lemniscatus helleri
K.P. Schmidt & F.J.W. Schmidt, 1925Micrurus lemniscatus lemniscatus
(Linnaeus, 1758)Micrurus limbatus
Fraser, 1964Micrurus limbatus limbatus
Fraser, 1964Micrurus limbatus spilosomus
Pérez-Higaredo & H.M. Smith, 1990Micrurus margaritiferus
Roze, 1967Micrurus medemi
Roze, 1967Micrurus mertensi
K.P. Schmidt, 1936Micrurus mipartitus
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854) – redtail coral snakeMicrurus mipartitus anomalus
(Boulenger, 1896)Micrurus mipartitus decussatus
(A.M.C. Duméril, Bibron, & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus mipartitus mipartitus
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus mipartitus semipartitus
(Jan, 1858)Micrurus multifasciatus
(Jan, 1858) – many-banded coral snakeMicrurus multifasciatus multifasciatus
(Jan, 1858)Micrurus multifasciatus hertwigi
(F. Werner, 1897)Micrurus multiscutatus
Rendahl & Vestergren, 1940Micrurus nebularis
Roze, 1989Micrurus nigrocinctus
(Girard, 1854)Micrurus nigrocinctus babaspul
Roze, 1967Micrurus nigrocinctus coibensis
K.P. Schmidt, 1936Micrurus nigrocinctus divaricatus
(Hallowell, 1855)Micrurus nigrocinctus mosquitensis
K.P. Schmidt, 1933Micrurus nigrocinctus nigrocinctus
(Girard, 1854)Micrurus nigrocinctus ovandoensis
K.P. Schmidt & H.M. Smith, 1943Micrurus nigrocinctus wagneri
Mertens, 1941Micrurus nigrocinctus yatesi
Dunn, 1942Micrurus nigrocinctus zunilensis
K.P. Schmidt, 1932Micrurus pacaraimae
Morato de Carvalho, 2002Micrurus pachecogili
Campbell, 2000Micrurus paraensis
da Cunha & Nascimento, 1973Micrurus peruvianus
K.P. Schmidt, 1936Micrurus petersi
Roze, 1967Micrurus proximans
H.M. Smith & Chrapliwy, 1958Micrurus psyches
(Daudin, 1803)Micrurus psyches circinalis
(A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)Micrurus psyches donosoi
Hoge, Cordeiro & Romano, 1976Micrurus psyches psyches
(Daudin, 1803)Micrurus putumayensis
Lancini, 1962Micrurus pyrrhocryptus
(Cope, 1862)Micrurus remotus
Roze, 1987Micrurus renjifoi
Lamar, 2003Micrurus ruatanus
(Günther, 1895)Micrurus sangilensis
Nicéforo-María, 1942Micrurus scutiventris
(Cope, 1869)Micrurus silviae
Di-Bernardo et al., 2007Micrurus spixii
(Wagler, 1824) – Amazon coral snakeMicrurus spixiii martiusi
K.P. Schmidt, 1953Micrurus spixii obscurus
(Jan, 1872)Micrurus spixii princeps
(Boulenger, 1905)Micrurus spixii spixii
(Wagler, 1824)Micrurus spurelli
(Boulenger, 1914)Micrurus steindachneri
(F. Werner, 1901)Micrurus steindachneri orcesi
Roze, 1967Micrurus steindachneri steindachneri
(F. Werner, 1901)Micrurus stuarti
Roze, 1967Micrurus surinamensis
(Cuvier, 1817)Micrurus surinamensis nattereri
K.P. Schmidt, 1952Micrurus surinamensis surinamensis
(Cuvier, 1817)Micrurus tamaulipensis
Lavin-Murcio & Dixon, 2004Micrurus tener
(Baird & Girard, 1853) –Micrurus tener fitzingeri
(Jan, 1858)Micrurus tener maculatus
Roze, 1967Micrurus tener microgalbineus
Brown, & H.M. Smith, 1942Micrurus tener tener
(Baird & Girard, 1853)Micrurus tricolor
(Hoge, 1956)Micrurus tikuna
(Feitosa, Da Silva, Pires, Zaher & Prudente, 2015)Micrurus tschudii
(Jan, 1858)Micrurus tschudii olssoni
K.P. Schmidt & F.J.W. Schmidt, 1925Micrurus tschudii tschudii
(Jan, 1858)
Mimetismo: As corais-verdadeiras são mimetizadas por outras espécies de cobras, conhecidas popularmente por falsas-corais, espécies com veneno menos tóxico e até mesmo não venenosas. Estudos mostram que essa é uma estratégia eficiente de defesa, dado que a coloração aposemática das corais-verdadeiras detém o ataque de muitos predadores, sendo que elas servem como "modelo". Isso é corroborado pelo fato de que em regiões onde não ocorrem corais-verdadeiras, espécies que mimetizam sua coloração não são menos predadas. As espécies que mimetizam corais-verdadeiras pertencem às famílias e aos gêneros:
Atractus
Gênero Apostolepis
Gênero Phalotris
Gênero Hydrodynastes
Gênero Hydrops
Gênero Boiruna
Gênero Clelia
Gênero Drepanoides
Gênero Mussurana
Gênero Oxyrhopus
Gênero Pseudoboa
Gênero Siphlophis
Gênero Erythrolampus
Gênero Xenodon
Família ColubridaeGênero Cemophora
Gênero Chionactis
Gênero Lampropeltis
Gênero Pliocercus
Gênero Rhinobothryum
Gênero Simophis
Gênero Rhinocheilus
Família AniliidaeGênero Anilius´´
Ver também: - Lista de cobras peçonhentas do Brasil
Bibliografia recomendada: u*